|
مقدمه:
استان لرستان بدلیل داشتن آب و هوای معتدل و بافت روستایی عشایری, شرایط خوبی را جهت پرورش طیور, از گذشته تا کنون داراست , بطوریکه پرورش طیور بومی در این دیار , قدمتی درینه پیدا کرده و امروزه نیز در بیشتر روستاها , کمتر خانه ای را می توان یافت که فاقد مرغ و خروس و یا دیگر پرندگان بومی باشد.
با افزایش جمعیت و تغییر شرایط اقتصادی و اجتماعی , پرورش طیور بومی نیز گسترش یافت و بدنبال آن میزان حساسیت این پرندگان به بسیاری از بیماریها و آلودگیها نیز افزایش یافت بطوریکه بعضی از این گونه بیماریها که حتی در گذشته مشاهده نگردیده است امروزه موجب بروز خسارات فراوانی به روستائیان و پرورش دهندگان می شود لذا ضروری است تا روستائیان عزیز جهت توفیق در امر پرورش طیور بومی موارد بهداشتی را جدی گرفته و بطور دقیق آنرا بکار ببندند.
اطلاعات عمومی پرورش :
الف) نژادهای تخمگذار :
به طور معمول نژاد تخمگذار ، سبک وزن و کوچک اندام است. مرغ های این نژاد بیشتر در حال حرکت و فعالیت هستند و برای جستجوی خوراک به زمین نوک و پا می زنند. به همین دلیل همیشه تندرست و شاداب هستند. جوجه های نژاد تخمگذار از 6-5 ماهگی به تخم می آیند.
ب) تخم مرغ مناسب :
یک تخم مرغ خوب جهت جوجه گیری را از ظاهر آن نمی توان شناخت ، بلکه باید آنرا جلوی نور قرار دهیم . اگر کیسه هوایی که در یک سر تخم مرغ قرار دارد ، باحرکت دادن تخم مرغ حرکت کند ، این تخم مرغ برای جوجه شدن مناسب نیست . همچنین تخم مرغی که نطفه در آ ن پیدا نباشد،برای این کار خوب نیست.تخم مرغ ها باید شکل و وضع طبیعی داشته باشند. شکل هایی مانند آهکی ، دراز و باریک، کمربنددار با رنگ های غیر طبیعی برای جوجه کشی مناسب نیستند.
ج) مرغ کرچ :
محل خواباندن مرغ کرچ باید آرام ، دور از سرو صدا و رفت و آمد باشد. همچنبن اگر کمی تاریک و مرطوب باشد و هوا به خوبی جریان داشته باشد بهتر است. برای خوابانیدن مرغ کرچ می توان از یک جعبه یا سبد استفاده کرد.سپس نصف آن را با کاه یا کلش خشک ریخت .برای این که کاه بیرون نریزد،باید جعبه دست کم هشت سانتیمتر لبه داشته باشد.
درزمستان تعداد کمتر و در تابستان تعداد تخم بیشتری در زیرمرغ کرچ قرار دهید . بطوری که باید تعدادی تخم مرغ زیر مرغ قراردهید که وقتی روز بعد نگاه می کنید، هیچ یک از آنها پیدا نباشند. گاهی اوقات یکی از تخم مرغ ها از زیر مرغ کمی بیرون می آید، به آن توجه نمی شود و می گویند اگر یکی هم در نیامد اشکالی ندارد. ولی باید توجه داشت که مرغ کرچ بطور مداوم جای تخم ها را عوض می کند و آنها را می چرخاند. در نتیجه هر تخم مرغ چند ساعتی بیرون می ماند ، سرد شده ،جوجه درون تخم آسیب دیده و می میرد. گاهی به طمع چند جوجه بیشتر ، تمام جوجه ها آسیب می بینند ویا تخم مرغ ها به طور کلی ازبین می روند.
د) نگهداری جوجه ها :
1- در روزهای اول باید دقت کرد که جوجه ها هنگام بیرون آمدن از زیر پای مرغ مادر آسیب نبینند .همچنین زیر پای جوجه های بزرگتر یا حیوانات دیگر له نشوند.
2- خوراک جوجه ها در روزهای اول باید بصورت پودر( آسیاب شده ) باشد.دادن دانه سالم در هفته اول موجب مرگ آنها می شود لذا دقت کنید درلانه و مسیر حرکت جوجه ها دانه سالم نریخته باشد.
بهداشت جایگاه:
جهت حفظ سلامت طیور , داشتن جایگاه یا لانه ای مناسب و بهداشتی , امری بسیار مهم و ضروری است بنابراین در تهیه جایگاه و نگهداری طیور باید موارد ذیل را با دقت رعایت کرد.
1 – جهت لانه باید رو به جنوب باشد. تا نور و گرمای خورشید به اندازه کافی به لانه برسد.
2 – برای دور ماندن از رطوبت و آب , باید دقت کرد تا لانه رو به باران نبوده و بالاتر از سطح زمین اطراف احداث شود.کف آن بهتراست سیمانی بوده و شیب ملایمی داشته باشد تا هم به راحتی شسته شود و هم آب در آن جمع نشود . شیب لانه باید به طرف پشت آن باشد.
3- هر هفت تا ده روز یک بار فضولات درون لانه ها را جمع آوری کنید و کف لانه را تمیز کنید .
4- هر ده روز یک بار آبخوری ها و دانخوری ها را خوب شسته و با مواد مناسب ضد عفونی کنید .
5- در لانه هائی که بصورت دوره ای مرغ پرورش داده می شود باید بعد از خالی شدن لانه از یک دوره پرورش ، سقف دیوارها وکف ضدعفونی شود
در لانه هائی که به طور دایمی مرغ نگهداری می شود هر یک ماه تا چهل وپنج روز یک بار باید لانه را ضدعفونی کنید
6- برای ضد عفونی می توان از آب آهک پنج درصد و یا محلول های ضد عفونی کننده دیگر استفاده کرد . هنگام استفاده از این محلول ها به دستور تهیه ومصرف آنها توجه کنید .
7- هر گز به طور مداوم از یک ماده ضد عفونی کننده استفاده نکنید
8- مواد ضد عفونی کننده را از دسترس کودکان ، طیور و دام ها دور نگهدارید .
9 – با نصب دریچه در لانه, باید اجازه داد تا تهویه به قدر کافی در داخل لانه صورت گیرد.
10 – مساحت لانه مناسب با تعداد طیور موجود باشد (10 – 8 مرغ در هر متر مربع)
11 – لانه را از جنسی مناسب و به گونه ای ساخت که به راحتی قابل شستشو و ضد عفونی باشد.دیوار لانه نیز بهتر است سیمان کاری شود.
12 – باید به نکات گرمایی و سرمایی لانه نیز , توجه کافی داشت بخصوص برای جوجه ها که به این مسئله حساس ترند.
13 – محل گردش طیور نباید مرطوب و لجنی باشد.
14 – جوجه های تازه متولد شده را باید تا مدت حداقل یک ماه از پرندگان بالغ دور نگهداشت.
15 – انواع طیور را نباید بطور یکجا نگهداری کرد. حتی المقدور مرغ, خروس را باید از اردک و غاز جدا کرد.
16 – لانه باید همیشه پاکیزه بوده و هر چند وقت یکبار شستشو و ضد عفونی گردد.
17 – با آهک پاشی محوطه گردش و اطراف لانه , باید میکروبها ,انگل ها و عوامل آلوده کننده دیگر را نابود کرد.
18 – مرغهای صنعتی را نباید در کنار طیور بومی و محلی نگهداری کرد.
19- لانه نباید در محل بادگیر ساخته شود. لانه مرغ طوری باید ساخته شود که درتابستان خنک و در زمستان گرم باشد. با توجه به نوع آب و هوا وامکانات روستا ، لانه مرغ از آجر ، سنگ ، بلوک سیمانی و غیره ساخته می شود.
غذای مرغ بومی :
مرغ بومی می تواند از ته مانده سفره و باقیمانده محصولات کشاورزیاستفاده کند . همچنین پس چر گیاهان زراعی نیز برای این مرغ قابل استفاده است . به دلیل حرکت زیادی که مرغ بومی دارد می تواند حشره ها و کرم ها را نیز بخورد .
ااین مرغ ها نسبت به مرغ های ماشینی در برابر کمبودهای غذائی حساسیت کمتری دارند . مرغ های بومی از دانه های هضم نشده غلات در مدفوع دام هائی مانند گاو نیز استفاده می کنند .
در زمستان و هنگامی که تولید مرغ ها بالا است ، مقدار غذای دستی نیز باید به مرغ ها داده شود .
دانه های شکسته ونامرغوب که از بوجاری گندم و جو به دست می آیند برای اینکار مناسب هستند. همچنین دانه های ریز برنج که برای انسان قابل مصرف نیست می تواند غذای مرغ ها باشد. زبره و سبوس گندم و برنج ، تفاله های گیاهان زراعی ، خرده سبزی ها و گیاهان علوفه ای نیز غذای خوبی برای مرغ ها هستند .
بهداشت تغذیه:
1 – نباید از غداهای مانده و کپک زده و آلوده برای تغذیه استفاده کرد.
2 – از آب تمیز و عاری از آلودگی برای آشامیدن طیور استفاده شود.
3 – ظروف غذا و آبخوری باید همیشه تمیز باشند.
4 – از سبزیجات تازه برای تغذیه طیور استفاده شود.
5 – بقایای غذایی درون سفره که مورد استفاده طیور قرار می گیرد باید عاری از آلودگی باشد.
6 – بقایای لاشه و استخوان مرغهای خریداری شده از بیرون را پس از آب پز نمودن و پختن برای تغذیه در اختیار طور قرار دهید و هرگز آنرا بصورت خام استفاده نکنید.
7- مرغان تخم گذار به خاطر تخم گذاری نیاز به کلسم و فسفر بیشتری در غذای خود دارند وکمبود این دو ماده معدنی خود را بصورت تخم مرغ های با پوسته نازک وگاهی تخم های شکسته یا تخم هایی باآثار زبری روی پوسته نشان می دهند. ساده ترین راه حل برای این مشکل این است که پس از مصرف نخم مرغ، پوسته آنها را کوبیده به همراه مقداری نمک مخلوط با دان در اختیار مرغ قرار دهید.. با این کار مواد معدنی از دست رفته ازبدن مرغ جایگزین می شود.
رعایت بهداشت و پیشگیری از بیماریها :
همه ما می دانیم که پیشگیری از بیماری خیلی بهتر و به صرفه تر از درمان است .
پیشگیری به سه عامل بهداشت ، مدیریت درست و مایه کوبی (واکسیناسیون) به موقع بستگی دارد .
دراین جا به چند نکته بهداشتی اشاره می کنیم :
1- جوجه ها را نباید در لانه هائی که مرغ در آنجا بوده قرار داد مگر این که لانه بطور کامل تمیز و ضدعفونی شود ، سپس جوجه ها را وارد آنجا کنیم .
2- ظرف های آبخوری مرغ ها و جوجه ها باید بطور مرتب تمیز شود.
3- دانخوری را باید تمیز نگه داشت. همچنین دانه هائی که با فضولات مرغ ها و جوجه ها مخلوط شده اند یا کپک زده اند را باید دور بریزند.
4- اجازه ندهید مرغ های بیمار وارد جمع مرغ های شما شوند.
5- لاشه مرغ و جوجه های مرده را فوری از لانه خارج کنید و به همراه آهک در خاک دفن کنید.
واکسیناسیون طیور
اساس پیشگیری از بیماری های طیور بر پایه دو چیز است:1- رعایت بهداشت و قرنطینه 2- واکسیناسیون.
در واکسیناسیون طیور کمتر از روش تزریقی استفاده می شود علت آن جثه کوچک طیور و تعداد زیاد آنها است. لذا روش هایی که ساده تر باشد مد نظر است. در مرغداری های صنعتی اکثر واکسن های طیور به صورت خوراکی به آب آشامیدنی آنها اضافه می گردد و تنها حسن این روش سهولت آن است و لیکن طیور به اندازه مساوی آب نمی خورند و در نتیجه واکسن به میزان مساوی به همه نمی رسدو در مواقعی که بیماری به صورت شدید و گسترده به جمعیت طیور هجوم می آورد چندان موثر نمی باشد.
روش دیگر واکسیناسیون استفاده به صورت قطره چشمی است. در این روش درچشم هر قطعه مرغ یک قطره واکسن انداخته می شود که از طریق چشم جذب بدن می شود. امتیاز این روش آن است که مطمئن هستیم که به هر قطعه مرغ واکسن به طور مساوی رسیده است. دشواری این روش این است که باید تک تک مرغ ها و جوحه ها با دست گرفته شوند.
روش دیگر واکسیناسیون که کمتر متداول است تزریقی است. واکسن های تزریقی طیور از نوع کشته هستند. محل تزریق در گوشت سینه یا زیر پوست سینه است. البته واکسن آبله دراین مورد فرق می کند. این واکسن داخل بال بـوسیله ابـزار خاصی که شبیه دو شاخه است تـزریـق می شود. واکسن را در ظرفی ریخته و قبل از هربار تلقیح یکبار دو شاخه را در ظرف محتوی واکسن می زنند. تزریق واکسن نیاز به مهارت و تجربه زیادی دارد چرا که ورود اشتباهی سوزن به محوطه بطنی باعث مرگ طیور می شود. همچنین در صورتی که سوزن وارد رگی از بدن شود خونریزی حاصله و رنگ قرمز منطقه باعث جلب توجه دیگر مرغان و نوک زدن دایمی آنها به محل تزریق می شود که در نهایت موجب از بین رفتن پرنده مذکور می شود.
به خاطر داشته باشید تا پیش از استفاده از هر نوع واکسن، آن را در یخچال نگهداری کنید. ممکن است روی برچسب واکسن نوشته شده باشد: در شرایط خنک وخشک و دور از نور قرار گیرد، در هرصورت به توصیه شرکت سازنده باید توجه کرد. در هنگام حمل و نقل و استفاده از واکسن باید این شرایط رعایت گردد و هرگونه سهل انگاری به معنای نابودی واکسن است. همچنین واکسن هایی که تاریخ مصرف آنها گذشته است نباید مصرف شوند.
واکسن های زنده : دسته دیگری از واکسن های طیور می باشند. این واکسن ها معمولاً در شیشه های 1000 یا 2000 یا4000 دزی عرضه می شوند (یک شیشه 1000 دزی برای واکسیناسیون 1000 پرنده کافی است). واکسن به صورت پودر می باشد و تا زمان مصرف آن و تهیه محلول در یخچال قابل نگهداری است .در هر صورتی نباید بعد از تاریخ انقضای واکسن (روی برچسب آن نوشته شده است) مورد استفاده قرار گیرد . در صورت یخ زدگی واکسن پودری یا رسیدن گرما به واکسن موجب از بین رفتن واکسن شده و در آن صورت واکسن تاثیری نخواهد داشت. برای آماده کردن واکسن برای مصرف ابتدا با آب مقطر یا آب جوشیده سرد شده ، مخلوط شود ومحلولی را آماده گردد. لذا قبل از مخلوط کردن واکسن ابتدا آب مورد نیاز را آماده کـرده و در یخچال قــرار دهـید. یـک شیشه هزار دزی را مـعـمولاٌ بـا 30 سی سی آب مخلوط می کنند. پس از مخلوط کردن واکسن خوب آن را به هم بزنید تا محلول یکنواختی تهیه شود. تا زمان مصرف که حداکثر یک ساعت است محلول آماده شده واکسن در کنار یخ می بایست نگهداری شود
(توصیه می گرددمحلول آماده بلافاصله مصرف شود و باقیمانده آن دور ریخته شود) ،
بیماریهای مهم در طیور بومی
1 ـ بیماری نیوکاسل
بیماری نیوکاسل یک بیماری واگیردار و عفونی بوده و از خطرناکترین بیماریهای طیور به حساب می آید. این بیماری ویروسی می تواند در مدت زمان کوتاهی خسارات فراوانی به مرغداریها و روستائیان وارد سازد. این بیماری در مرغداری های صنعتی با واکسیناسین منظم و رعایت شرایط قرنطینه کامل تاحدودی کنترل شده است اما درسطح روستاها مهمترین عامل مرگ ومیر طیور وسایر پرندگان اهلی است.
ویروس بیماری نیوکاسل نسبت به گرمای زیاد و آفتاب شدید حساس بوده و در چنین شرایطی قادر به ادامه حیات نیست. به همین علت این بیماری در فصل پائیز و زمستان شایع تر است و با گرم شدن هوا در بهار و تابستان از شدت بیماری و احتمال بروز آن کاسته می شود. بیماری نیوکاسل توسط باد ، خاک ،آب ،انسان،غذا و... منتقل میشود.
* نشانه های ظاهری بیماری
1 ـ بالا رفتن دمای بدن و شروع ترشحات بینی و بازماندن منقار
2 ـ اسهال فراوان و سبز رنگ
3ـ ایجاد مشکل در سیستم تنفسی به همراه کج کردن گردن
4ـ شنیده شدن صدایی خاص مانند سوت زدن در هنگام تنفس
5ـ کز کردن و از دست دادن اشتها
6ـ افزایش مصرف آب
7ـ در مراحل طولانی تر علائم عصبی از قبیل فلج شدن ، لرزش و انحراف گردن ، برگشت سر به پشت یا زیر شکم و چرخیدن ، معلق زدن و افتادن
* پیش گیری و درمان
درمان بیماری نیوکاسل بسیار مشکل و امکان موفقیت در آن نیز ضعیف است. همچنین از لحاظ اقتصادی نیز درمان طیور بیمار مقرون به صرفه نیست. بنابراین تنها راه مبارزه ، انجام به موقع واکسناسیون و رعایت نکات بهداشتی زیر است:
1 ـ سالن و محل نگهداری طیور را باید همیشه شستشو کرده و با ضد عفونی کننده های متداول مثل آهک ضد عفونی نمود.
2ـ در صورت بروز بیماری ,پس از تخلیه , شستشو و ضد عفونی باید سالن را بمدت یک ماه خالی نگاه داشت .
3ـ لاشه های تلف شده طیور را پس از جمع آوری در گودالی انداخته , پس از پاشیدن آهک ، پرمنگنات ،کلر یا خاک روی آن را پوشاند(دفن بهداشنی).
4ـ از واکسن زدن طیور بیمار باید خودداری کرد.
5- خوراندن ماست وسیر یا دادن قرص های تتراسیکلین جهت کنترل اسهال مرغ های مریض تنها درموارد خفیف بیماری راه گشاست.
2ـ بیماری گامبورو
یکی دیگر از بیماریهای مهم طیور , بیماری گامبورو است که یک نوع بیماری ویروسی می باشد. یروس این بیماری در برابر عوامل محیطی بسیار مقاوم است. بطوریکه حتی پس از تمیز کردن کامل لانه های آلوده و انجام عملیات ضد عفونی , باز هم ویروس آن در محیط باقی مانده و در دوره های بعد موجب بروز بیماری می گردد. ناقل ویروس این بیماری: حشرات , بخصوص لارو سوسک می باشد.
در میان پرندگان: مرغ , خروس , بوقلمون و اردک نسبت به این بیماری حساس ترند. میزان واگیر بودن این بیماری در حدود 100درصد و میزان تلفات آن تا 20درصد خواهد بود.
نشانه های ظاهری بیماری
1 ـ بی اشتهایی و افسردگی 2 ـ اسهال سفید آبکی و گچی
3 ـ ژولیدگی پرها
4 ـ لرزش و زمین گیری در پرندگان مبتلا
نشانه های بیماری بر روی لاشه
1 ـ تیره شدن رنگ عضلات ناحیه سینه
2 ـ وجود نقاط خونریزی بر روی عضلات سینه و ران
3 ـ برجسته شدن کلیه ها
4 ـ متورم شدن و خونریزی در عضو کیسه مانند و مدور زیر مقعد(بورس فابرسیوس)
پیش گیری و درمان
درمان بیماری گامبورو بسیار مشکل و تقریباً غیر ممکن است. بنابراین بهترین راه آن است که با رعایت نکات بهداشتی و استفاده از ضدعفونی کننده های مناسب(ترکیبات ید دار مانند بتادین – تنتورید – یا پرمنگنات دو پتاس یا پرمنگنات با فرمالین) با بیماری مبارزه کرد.
همچنین از نگهداری مرغهای صنعتی در کنار مرغهای سنتی خودداری کرده و از امعاء و احشاء مرغهای صنعتی برای تغذیه مرغهای سنتی استفاده نشود.
باد توجه داشت در صورت ابتلا طیور به بیماری , دوره بیماری باید طی شود اما با رعایت بهداشت و تقویت غذایی طیور می توان تلفات را به حداقل رساند.
3 ـ بیماری آبله
آبله یک بیماری ویروسی و واگیردار در طیور بوده و با مرگ و میر نیز همراه است. اکثر پرندگان بومی, محلی , بخصوص مرغ ,خروس ,بوقلمون , اردک و غاز در معرض این بیماری قرار دارند.
علائم بیماری
بارزترین نشانه این بیماری همان زخمها و تاولهایی است که بر روی اعضاء بیرونی بدن و حتی اعضاء داخلی بدن دیده می شود.
- در شکل پوستی , زخمها و نقاط خونریزی در نواحی گردن ,سر و اطراف منقار دیده می شود.
- در شکل چشمی , تاولها کوچک بر روی پلک موجب بسته شدن چشم می گردد و این امر موجب می گردد تا پرنده بدلیل ندیدن غذا گرسنه مانده و تلف شود.
- در شکل دیفتریک , زخمها در قسمتهای مختلف داخلی نظیر دستگاه تنفس یا گوارش موجب بسته شدن مجرای تنفسی یا گوارشی شده و نهایتاً باعث خفگی و مرگ پرنده گردد.
راه انتقال بیماری
زخمهای پوستی حامل ویروس در پرنده بیمار , پس از مدتی خشک و کنده شده و بر روی خاک می افتد و موجب آلودگی محیط می شود.که از طریق هوا به پرندگان سالم انتقال یافته و آنها را آلوده می سازد.
همچنین ویروس می تواند از طریق غذای آلوده به پرندگان سالم منتقل شود.راه دیگر انتقال بیماری از طریق نیش حشرات ,بویژه شپش و کنه است , اما ویروس می تواند بطور مستقیم نیز از طیور بیمار به طیور سالم انتقال یابد.
پیش گیری و درمان
بیماری آبله درمان خاصی ندارد و تنها رای جلوگیری از عفونت های ثانویه می توان از آنتی بیوتیک استفاده کرد و زخمها را ضد عفونی نمود. برای ضد عفونی محل زخم , می توان از محل تنتورید , بتادین , ویا پماد آنتی بیوتیک استفاده کرد و آنرا با پنبه بر روی تاول و یا زخم مالید.
همچنین می توان با استفاده از تزریق واکسن در نسج بال طیور , آنها را نسبت به بیماری واکسینه کرد.
4 ـ بیماری پاستورلوز (وبای طیور)
نوعی بیماری میکروبی است و به (بیماری بهداشتی) معروف است. زیرا در اثر عدم رعایت بهداشت و استفاده از آبهای جاری آلوده و لـجنی مـنتقل می شود. گاهی دیده شده وقتی دامدار هنگام صبح ,درب لانه را می گشاید با لاشه مرده تعداد زیادی از پرندگان مواحه می شود و در اکثر این مواقع علت این مرگ میرهای ناگهانی و زیاد , بیماری پاستولوز است.
علائم بیماری
- تورم و کبودی تاج و ریش های طیور
- بالا بودن درجه حرارت بدن و تند تر شدن تنفس
- اسهال و گاهی فلجی در پرندگان مبتلا که ناشی از مسمومیت حاصله از سم میکروب این بیماری است.
- کبودی و تیره شدن عضلات
پیش گیری و درمان
خوشبختانه برای این بیماری درمان وجود دارد. در صورت بروز بیماری با مراجعه به دامپزشکی و ارائه لاشه پرنده تلف شده به دامپزشک ,داروی مناسب تجویز می گردد تا از تلف شدن گله جلوگیری شود. باید توجه داشت تا در طول درمان , طیور بیمار را در محیطی محصور و بسته نگهداری نمود تا آب و دان حاوی دارو توسط پرنده مصرف شود و ضمن رعایت نکات بهداشتی از ورود طیور بیمار به جمع دیگر طیور خودداری کرد. برای پیش گیری از این بیماری نباید به طیور اجازه داد که به فاضلاب منازل و لجن دسترسی پیدا کند.
جایگاه طیور را باید همیشه تمیز نگهداشت و در صورت لزوم پس از شستشو ضد عفونی کرده و حداقل یک یا دوبار در هفته محوطه را آهک پاشی کرد. اما راه اساسی و مطمئن رای پیش گیری از بیمار , انجام واکسناسیون موقع طیور است.
5 ـ بیماری کلی باسیلوز
این بیماری میکروبی بوده و بیشتر در فصول سرد سال و یا مناطق سرد و پرباران شایع است. میکروب این بیماری بطور طبیعی و غیر فعال در روده پرندگان وجود دارد و زمانیکه بدن در اثر ابتلا به یک بیماری ضعیف می شود , یا زمانی که محیط پرورش نامطلوب می شود این میکروب به صورت حاد عفونی شده و موجب تلف شدن طیور می گردد.
علائم بیماری
- وجود ترشحات غلیظ زرد رنگ داخل حفرات بینی و مجاری تنفسی
- شنیده شدن صدای خرخر از حنجره
- کز کردن و ژولیدگی پرها
- متورم شدن طحال و صفرا و وجود چرکهای پنیری در ناحیه شکم و ریه ها
پیش گیری و درمان
برای درمان بیماری می توان با نظر دامپزشک , از داروهای آنتی بیوتیک استفاده کرد. اما بهترین راه همان پیشگیری است بنابراین باید :
جایگاه طیور را بگونه ای ساخت که رو به باد و یا به باران نباشد.
- لانه را همیشه تمیز نگاه داشته و گاهاً آنرا ضدعفونی نمود.
- محوطه لانه را هر چند وقت یکبار باید آهک پاشی کرد.
- ظروف آب و غذای طیور همیشه تمیز باشد.
- با تهویه مناسب , از تجمع گاز آمونیاک در داخل لانه جلوگیری شود.
6 ـ بیماریهای انگلی
بر خلاف مرغدار یهای صنعتی بدلیل شرایط خاص تغذیه طیور بومیو شرایط پرورش آنها , این پرندگان نسبت به پرندگان صنعتی بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماریهای انگلی هستند. غذای اصلی طیور بومی و محلی را بقایای غذایی , حشرات , کرمها , حلزون و ... تشکیل می دهد که اکثر آنها میزبان و واسط انواع کرمها و انگل ها هستند. بعضی از این کرمها بشدت بیماریزا بوده و باعث تلفات شدیدی در بین طیور بومی می شود.
علائم بیماری در طیور
- از میزان جنب و جوش و فعالیت طیور کم شده و چشمها بی رمق می شود.
- پره ها ژولیده , منقار و پاهای رنگ پریده است.
- اشتهای پرنده کم شده و گاهی هیچ غذایی نمی خورد و به این ترتیب سریع لاغر می شود.
- لاغری مفرط لاشه که در صورت آلودگی شدید استخوان جناغ برجسته می شود.
پیش گیری و درمان :
1 ـ در نواحی بسیار گرم و نواحی پرباران , بستر لانه باید بالاتر از سطح زمین احداث شود.
2 ـ محیط لانه پاکیزه و تمیز بوده و هفته ای یکبار باید محوطه را با آهک ضد عفونی کرد. اگر جایگاه نگهداری مرغان بهداشتی نباشد، انگل های خارجی مثل کنه وکک در لابلای پرهای این مرغان موجبات آزار و اذیت آنها را فراهم می آورد.
3 ـ دادن داروهای ضد انگلی به طیور نیز می تواند در پیش گیری از بیماری مفید باشد. بهترین سن برای اینکار 25 تا 30 روزگی است و توصیه می شود تا هر 2 ماه یکبار این کار تکرار گردد. برای این کار می توان از قرص مبندازول یا پودر لوامیزول استفاده نمود.
7 ـ مسمومیت غذایی
توجه به سلامت و تازه بودن غذا و ظروف غذایی طیور , یکی از نکات بسیار مهم در امر پرورش طیور بومی است.
در بسیاری از منازل روستایی مشاهده می شود که برای کاهش هزینه ها از نان خشک جمع آوری شده برای تغذیه طیور استفاده می شود.
در این صورت روستائیان عزیز باید توجه داشته باشند :
اول آنکه از نان کپک زده و آلوده هرگز استفاده نشود.
دوم آنکه هر بار به مقدار نیاز روزانه نان خشک را با آب مخلوط کرده و در اختیار پرندگان قرار داد تا به این ترتیب امکان رشد قارچها و کپک زدگی نیز از بین برود.
جالب است بدانید که , بیش از 200 نوع قارچ در اثر کپک زدگی پدید می آیند که دو نوع از این قارچها که در طیور بومی موجب مسمومیت شدید می شوند عبارتند از :
1ـ قارچ آسپر ژیلوس
2 ـ قارچ فوزاریوم که سم خطرناکی تولید می کند.
عوارض ناشی از مسمومیت های قارچی موجب سستی و بی حالی , نازک شدن پوسته تخم مرغ , کاهش سرعت رشد و افت کیفیت گوشت و افزایش تلفات گله می گردد.
***********************************************************
بهداشت و بیماریهای طیور بومی توسط دکتر نادر زکیان رئیس اداره مبارزه با بیماریهای طیور ، آبزیان و زنبور عسل اداره کل دامپزشکی استان لرستان نگارش و تهیه گردید است
|
اینجانب پیمان خادمی دانشجوی دکتری باکتری شناسی قصد دارم دراين وبلاگ مطالب مفید در مورد بیماریهای مشترک انسان و دام و همچنین در مورد محیط کشتهای میکروبی و اطلاعاتی در مورد مواد غذایی با منشا’ دامی را قرار دهم.