ویل دورانت در مجموعه ارزشمند تاریخ تمدن، گذر انسان از مرحله شکار به کشاورزی واهلی کردن حیوانات را یکی از دوتحول عمده در سیر پیشرفت بشر وآغازگر تمدن بر شمرده است. فواید اقتصادی وبهره گیری از محصولات وفرآوردهای دامهای اهلی تولد علم دامپزشکی را به همراه دامهای اهلی تولد علم دامپزشکی را به همراه داشت که قدمتی معادل تمدن بشر دارد. در عصر حاضر هم گاه وبیگاه از رسانه های جمعی اخبار، درباره شیوع بیماریهای گوناگون می شویم. جنون گاوی، آنفولانزای مرغی وحتی سارس که وحشت فراوانی را خصوصاً در شرق آسیا واروپا موجب شد مثالهایی از اپیدمی های سالیان اخیر به شمار می روند. جالب توجه این که همه این بیماریها در گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان ودام قرار می گیرند. نامگذاری تلاشی است برای توجه به اهمیت ونقش دامپزشکی در حفظ سلامت وبهداشت جامعه.
مطابق یافته های باستان شناسان علم دامپزشکی سابقه ای چندین هزار ساله دارد. در لوح حمورابی که متعلق به 2200سال قبل از میلاد بوده است ارزش کار فردی که به معالجه گاو وسایر حیوانات اهلی می پرداخته مشخص شده است. در ایران باستان مسوولیت پرورش ودرمان بیماریهای حیوانات به عهده دامپزشکان بوده است وبه همین دلیل دامپزشکان از مقام اجتماعی خاصی برخوردار بودند.
علاوه بر این، با توجه به این که اسب در ارتش ایران باستان نقش بسیار ارزنده ای داشت، دامپزشکان برای درمان اسبان همراه ارتش در جنگها شرکت می کردند. در ایران قدیم علوم پزشکی ودامپزشکی یکی بود وبتدریج این دو شاخه از علم به صورت مجزا وتخصصی به کار گرفته شد.با ظهور اسلام سوارکاری ونگهداری از اسب از دوجنبه جهاد وانجام مناسک حج اهمیتی درخور توجه یافت که این امر به نوبه خود موجب برجسته تر شدن نقش دامپزشکان در جامعه آن زمان گردید.
در قرن اخیر نیز پس از همه گیری بیماری طاعون گاوی در سال 1304 وخسارات فراوان ناشی از آن اداره ای به نام سازمان دفع آفات حیوانی در وزارت کشاورزی تاسیس شد که بعداً به صورت سازمان دامپزشکی با اصلاحاتی به فعالیت خود ادامه داد. متعاقباً در سال 1314 با توجه به ضرورت کنترل بیماریهای مهلک دامی ونظارت بهداشتی فرآرده های دامی قانون تفتیش صحی حیوانات به تصویب مجلس رسید وسرانجام در سال 1350 با پیگیری اساتید دانشگاه ومتخصصان علم دامپزشکی قاون سازمان دامپزشکی کشور مشتمل بر 21ماده ویک تبصره به تصویب مجالس وقت رسید.
بیماریهای مشترک انسان ودام:
یکی از وظایف عمده دامپزشکان تلاش در جهت کنترل ودرمان بیماریهایی است که به طور همزمان دامها وانسان را مبتلا می سازند. اگر چه برای بسیاری از مردم عنوان بیماریهای مشترک بین انسان وحیوانات نامانوس وتا حدی تازه جلوه می کند اما سابقه آشنایی انسان با این قبیل بیماریها به گذشته های بسیار دور باز می گردد. شاید برای شما جالب باشد که بدانید بشر حتی قبل از میلاد مسیح با بیماریهایی مثل هاری وطاعون آشنا بوده است وجالب تر این که این بیماری ها هنوز هم از بین مبتلایان قربانی می گیرند.
آنچه که در زمینه شناخت ودرمان بیماریهای قابل انتقال بین انسان ودام تحولی اساسی ایجاد کرد تلاشهای لویی پاستور جهت درمان هاری بوده است. کشف عوامل بیماریزا توسط این دانشمندبرجسته، خطر منابع حیوانی بیماریهای قابل انتقال را روشن کرد و به تدریج این بیماریها به عنوان عامل خطر بالقوه مطرح گردید. بد نیست بدانید تاکنون حدود 200 بیماری مشترک بین انسان وحیوان شناسایی شده است وهر روزه شاهد افزایش تعداد این بیماریها هستیم. این گونه بیماریها علاوه بر این در اثر انتقال به انسان موجب بروز بیماریها ودر مواردی مرگ مبتلایان می شوند، خسارت های اقتصادی فراوانی را نیز به جوامع تحمیل می کنند. بعضی آمارها در این زمینه جالب توجه است: به عنوان مثال بیماری تب مالت علاوه ب قابلیت اتقال به انسان، در دامها موجب 25درصد کاهش تولید شیر می شود که زیان ناشی از آن قابل ملاحظه است. طبق برآورد FAO(سازمان خواروبار وکشاورزی ملل متحد) این گونه بیماریها تنها در کشورهای در حال توسعه سالیانه موجب 30میلیون تن کاهش تولید شیر دامها می شود که این میزان معادل نیاز سالیانه 200میلیون کودک به روزانه 2لیوان شیراست.
خساراتی که از آنفولانزای مرغی به اقتصاد کشورهای شرق آسیا وارد کرد نیز بسیار گسترده بود که هم اکنون نیز شاهد ادامه شیوع آن در بعضی کشورها هستیم. تنها در کره جنوبی بیش از 2میلیون جوجه ومرغ را معدوم کردند تا از انتقال بیماری جلوگیری شود. شیوع جنون گاوی هم صنعت تولید وصادرات گوشت در اروپا وایالات متحده را به حالت تعطیل در آورد. به نظر می رسد آگاهی عمومی مردم از تلفات جانی وخسارات اقتصادی ناشی از بیماری های قابل انتقال بین انسان ودام باشدوبدیهی است همکاری دامپزشکان ومتخصصان علوم پزشکی در این زمینه بسیار حایز اهمیت می باشد.
زندگی بدون مرغ سوخاری:
آنفلوآنزای مرغی بیماری ای است که تا چند سال قبل تصور می شد مختص پرندگان است وتا امروز هم هنوز کسی به طور کامل متوجه نشده که چطور این بیماری می تواند از پرندگان به انسان ها منتقل شود. سال 1997، زمانی که برای اولین بار این بیماری انسانها را مبتلا کرد از 18هنگ کنگی که به این ویروس آلوده شدند6نفر مردند. در واقع این بیماری از هر 3نفر یک نفر را می کشد.بد نیست بدانید خانواده ویروسهای آنفلونزا، خانواده پرجمعیتی است، اما تا امروز 2 زیر گروه از این ویروس شناحته شده مه در انسانها بیماری ایجاد می کند.
نکته قابل توجه این که اخیراً بیماری آنفلوآنزای فوق حاد طیور در کشورهای روسیه وقزاقستان مشاهده شده است واگر چه تا زمان نگارش این مقاله موردی از ابتلا به این بیماری در کشور مشاهد نشده است اما احتمال بالای ورود آن به کشور موجب تشکیل ((ستاد ملی آنفلوآنزا))در وزارت جهاد کساورزی شده است. براساس بررسی دفتر مبارزه با بیماریهای طیور سازمان دامپزشکی کشور در جریان شیوع بیماری آنفلوآنزای مرغی در سال 79،78، تعداد قابل ملاحظه ای از واحدهای مرغداری مجبور به معدوم کردن مرغهای خود شدند که این امر موجب وارد آمدن 20میلیارد تومان خسارت به صنعت مرغداری شد. توصیه پزشکان برای مردم کشورهایی که با اپیدمی این بیماری دست وپنجه نرم می کنند این است: بگذارید گوشت مرغ خوب بپزد، تخم مرغ را هم خام مصرف نکنید. کارگران مرغدارها باید از دستکش، ماسک ولباس کار جداگانه استفاده کنند. سایر اقدامات احتیاطی را باید دولتها انجام دهند نه مردم، به عنوان مثال کشتار جمعی پرندگان مشکوک به آلودگی هم اگر چه برای مردم ودولت هزینه زیادی دارد، اما باید انجام شود حضور به موقع دامپزشکان جهت معاینه وبررسی سلامت مرغها در مرغداری ها نیز نکته ای است که نباید از نظر دولتمردان پنهان بماند.
دامپزشکی وتامین غذای سالم:
نظارت بر سلامت غذاهای با منشاء دامی همواره به عنوان یکی از وظایف مهم دامپزشکان مطرح بوده است. هدف اصلی دامپروری نوین تاکید بر تولید غذای سالم است، مواد غذایی که عاری از عوامل بیماریزا، باقیمانده مواد شیمیایی، سموم و... باشد. برای دستیابی به این هدف ضروری است که ضمن ارائه اطلاعات وآگاه نمودن مصرف کننده، برنامه ریزی مناسبی در جهت تامین نظارت دامپزشکان بر مراحل مختلف تولید وتهیه فرآورده های دامی مطابق تصریح قانون سازمان دامپزشکی کشور صورت گیرد. بدیهی است در این صورت خسارات اقتصادی وتلفات جانی ناشی از مصرف غذای آلوده به میکروبهای بیماریزا به حداقل می رسد.
اینجانب پیمان خادمی دانشجوی دکتری باکتری شناسی قصد دارم دراين وبلاگ مطالب مفید در مورد بیماریهای مشترک انسان و دام و همچنین در مورد محیط کشتهای میکروبی و اطلاعاتی در مورد مواد غذایی با منشا’ دامی را قرار دهم.