انواع ویتامینها و علام کمبود آن در دامها
با درود و سلام بر پیامبر اکرم(ص) آخرین هدایتگر متصل به وحی که چگونگی رسیدن به جایگاه رفیع انسانیت را بر بشریت آموخت و همه هدایتگرانی که در ادامه این راه مقدس کوشیدهاند.
مقدمه:
علم تغذیه دام و طیور همگام با سایر علوم در حال پیشرفت بوده واستفاده از فناوریهای جدید امکان ارایه سیستمها وروشهایی به مراتب پیچیدهتر را در این زمینه فراهم آورده است.
تاریخچه:
کشف جداسازی بسیاری از ویتامینها در ابتدا با استفاده از موشهای صحرایی تغذیه شده با جیرههای متشکل از پروتئینها، چربیها، کربوهیدارتها و نمکهای معدنی خالص حاصل گردید.
اگر چه کشف ویتامینها به آغاز قرن بیستم باز میگردد، اما رابطه برخی بیماریها با کمبودهای جیرهای از مدتها پیش از این مشخص شده است. در سال 1735 یک پزشک نیروی دریایی بریتانیا به نام لیند، با انتشار مقالهای در مورد اسکوروی(اسکوربوت) ثابت نمود که میتوان با وارد نمودن سالادها و میوههای تابستانی در رژیم غذایی از بروز این بیماری در انسان جلوگیری نمود.
ایجکمن در اواخر قرن نوزدهم دریافت که عارضه بریبری، بیماری رایج در خاور دور را میتوان به وسیله افراد بیمار با دانه برنج سبوسدار به جای برنج صیقل شده درمان نمود.
الف: ویتامینهای محلول در چربی:
1- ویتامین (آ)-A:
منابع:
این ویتامین در کبد تجمع مییابد وبنابراین، کبد منبع خوب از آن است. ذرت زرد، گراس خشک، روغن کبد ماهی، زرده تخم مرغ و چربی شیر نیز منابع خوبی برای این ویتامین هستند
علایم کمبود:
1- کاهش دید یا بیماری شبکوری
2- در گاو بالغ کمبود باعث زبر شدن مو و فلسدار شدن پوست میشود.
3- آب آوردگی چشم ونرمی قرینه میشود.
4- در میشها باعث تولد برههای ضعیف یا مرده میشود.
5- کمبود در طیور تلفات را بالا میبرد: تاخیر در رشد، پرهای نامرتب و عدم تعادل، کاهش تولید تخم،
2- ویتامین(د)D:
منابع:
بندرت در گیاهان یافت میشود. روغن کبد ماهی و زرده تخم مرغ منبعی خوب است. شیر تابستانه غنیتر از شیر زمستانه است.
علایم کمبود:
1- در حیوان جوان نرمی استخوان
2- در گاوهای جوان تورم زانوها.
3- در طیور باعث نرم و ارتجاعی شدن استخوانها منقار میشود.
4- کاهش تخم و کیفیت پوسته تخم مرغ.
2- ویتامین(ی)E:
منابع:
علوفه سبز منابع خوبی از این ویتامین است. گراسهای جوان، دانههای غلات، ولی فرآوردههای حیاونی منابع نسبتا فقیری از این ویتامین هستند.
علایم کمبود:
1- در حیوانات مزرعه کمبود باعث تخریب ماهیچه میشود.
2- ماهیچه پاها ضعیف میشود،دام قادر به برخاستن نیست.
3- کمبود طیور تحلیل ماهیچهای. ماهیچه سینه تحت تاثیر قرار میگیرد. جوجه قادر به راه رفتن نیست، ترش آب زیر پوست،
4- ویتامین(ک)K:
منابع:
در بیشتر گیاهان پر برگ وسبز وجود دارد، یونجه، کلم، زرده تخم مرغ.
علایم کمبود:
1- در گاو عارضه به نما شبدر شیرین ایجاد میکند که باعث کم خونی در دام میشود.
2- در جوجهها کم خونی، دیر لخته شدن خون که با خونریزی باعث مرگ جوجه میشود،
ب: ویتامینهای محلول در آب:
تمام ویتامینهای این گروه میتوانند به وسیله فعالیت میکروبی در شکمبه ساخته شوند.
1- تیامین(ب1)B1:
منابع:
تیامین بطور گستردهای در خوراکها وجود دارد و لایههای خارجی دانهها، گیاهک و بخشهای در حال رشد ریشهها، برگها و جوانهها تجمع میباید.
منابع حیوانی: زرده تخممرغ، کبد، کلیه و ماهیچه.
علایم کمبود:
1-از دست رفتن اشتها.
2- لاغری.
3- ضعف ماهیچهای.
4- در جوجهها کاهش اشتها لاغری، عقب رفتن سر، تخریب اعصاب و فلجی.
2- ریبوفلاوین(ب2(B2):
منابع:
در تمام مواد زیستی یافت میشود. این ویتامین میتواند به وسیله همه گیاهان سبز، مخمرها، قارچها و بیشترباکتریها ساخته شود،
منابع غنی: مخمر، کبد، شیر(بخصوص آب پنیر) ومحصولات سبز پر برگ. دانههای غلات ازاین نظر منابعی فقیر هستند.
علایم کمبود:
اشتهای کم و در نتیجه آن تاخیر در رشد، استفراغ، جوشهای پوستی و ناهنجاری چشمی.
در جوجهها: عارضه پیچیدگی وفلج پنجه پا.
در مرغهای مادر: کاهش جوجهدرآوری ناهنجاریهای جنینی.
در گوسالهها و برههای: از دست دادن اشتها، اسهال و زخمهای گوشههای دهان.
3-نیکوتین آمید:
منابع:
کبد، مخمر، و کنجالههای بادام زمینی و آفتابگردان.
علایم کمبود:
در مرغها: باعث ناهنجاریهای استخوانی، نقص در پر درآوری و التهاب دهان و بخش فوقانی مری میشود.
4- ویتامین(ب6(B6):
منابع:
مخمر، حبوبات،دانههای غلات، کبد و شیر از این نظر منابع غنی هستند.
علایم کمبود:
در جوجهها حرکتی تشنجی، در پرندگان بالغ قابلیت جوجهدرآوری و تولید تخم بطور نامطلوبی تحت تاثیر قرار میگیرد.
به علت فراوانی گسترده این ویتامین بروز کمبود این ویتامین در حیوانات مزرعه بعید به نظر میرسد.
5- ویتامین اسید پنتوتنیک:
منابع:
کبد، زرده تخم مرغ، بادام زمینی، نخودها، مخمر و ملاسها. دانههای غلات و سیبزمینیها نیز منابع خوبی از ویتامین هستند.
علایم کمبود:
در جوجهها رشد به تاخیر افتاده و التهاب پوستی رخ میدهد.
در پرندگان بالغ قابلیت جوجهدرآوری کاهش مییابد.
6- ویتامین اسید فولیک:
منابع:
گیاهان با برگ سبز، غلات و کنجاله دانههای روغنی.
اما به وسیله رطوبت و بخصوص در دماهای بالا براحتی تخریب میشود.
علایم کمبود:
نشانههای کمبود متعددی در جوجهها و بوقلمونهای جوان شامل رشد ضعیف، کمخونی، تکامل ضعیف استخوان و قابلیت جوجهدرآوری ضعیف گزارش شده است.
7-ویتامین بیوتین:
منابع:
بطور گستردهای در خوراکها پراکنده بوده و کبد، شیر، مخمر، دانههای روغنی و گیاهان سبز از این نظر منابعی غنی هستند.
علایم کمبود:
در طیور کمبود بیوتین باعث کاهش رشد، تورم پوستی، ناهنجاریهای استخوان پا، پاهای ترکدار، پردرآوری ضعیف و عارضه کبد و کلیه چرب میشود.
8-ویتامین کولین:
منابع:
گیاهان سبز پر برگ، مخمر، زرده تخم مرغ و غلات منابع غنی از کولین هستند.
علایم کمبود:
کندی رشد وتجمع چربی در کبد و در رفتگی زردپی پا در جوجهها.
9-ویتامین (ب12(B12):
منابع:
منابع اصلی این ویتامین غذاهای با منشا حیوانی بوده و بویژه کبد منبعی غنی است.
علایم کمبود:
عموماً تاثیر کمبود این ویتامین بر حیوانات بالغ نسبت به حیوانات جوان در حال رشد کمتر است. در حیوانات جوان، رشد بشدت به تاخیر افتاده ومیزان تلفات افزایش مییابد.
در طیور صدمات کلیوی ایجاد میشود.
10-ویتامین (ث(C):
منابع:
میوههای مرکبات و گیاهان سبز پر برگ منابعی شناخته شده از ویتامین هستند.
علایم کمبود:
حالت اسکوروی که با ادم لاغری واسهال مشخص میگردد. اختلال در تشکیل کلاژن باعث بروز نواقص ساختمانی در استخوان، دندانها، غضروف، بافتهای پیوندی وماهیچهها شده، مقاومت در برابر عفونت کاهش مییابد.
منبع:کتاب نغذیه دام مک دونالد
اینجانب پیمان خادمی دانشجوی دکتری باکتری شناسی قصد دارم دراين وبلاگ مطالب مفید در مورد بیماریهای مشترک انسان و دام و همچنین در مورد محیط کشتهای میکروبی و اطلاعاتی در مورد مواد غذایی با منشا’ دامی را قرار دهم.